ماه رمضان به سبک گلستانی ها
ماه رمضان به سبک گلستانی ها

فاطمه رائیجی؛ خبرنگار هفته‎نامه بازار کسب‎وکار، آداب، رسوم و عقاید مردم هر منطقه از کشورمان ریشه در عقاید دینی و ملی آنها دارد که بارزترین عنصر هویت‎بخشی مردمان یک ناحیه محسوب می‌شود. در حالی که باید در حفظ و انتقال آداب و رسوم به آیندگان تلاش کرد اما متاسفانه به برخی آداب و رسوم، آنطور […]

فاطمه رائیجی؛ خبرنگار هفته‎نامه بازار کسب‎وکار، آداب، رسوم و عقاید مردم هر منطقه از کشورمان ریشه در عقاید دینی و ملی آنها دارد که بارزترین عنصر هویت‎بخشی مردمان یک ناحیه محسوب می‌شود. در حالی که باید در حفظ و انتقال آداب و رسوم به آیندگان تلاش کرد اما متاسفانه به برخی آداب و رسوم، آنطور که باید و شاید توجه نمی‎شود و غباری از فراموشی بر آنها نشسته است و گاهاً کاملاً منسوخ و یا در آستانه منسوخ شدن است. ماه مبارک رمضان در فرهنگ عامه ایرانیان جایگاه ویژه‌ای دارد و در همه مناطق کشور ماهی مقدس به شمار می‌رود، در استان گلستان نیز با وجود تعدد اقوام مختلف در ماه ضیافت الهی آیین‎ها و آداب و رسوم متنوعی دارند. *از خانه‌تکانی تا حل اختلاف و آشتی پیش از آغاز ماه مبارک رمضان بسیاری از مردم استان گلستان مانند شب عید با خرید مایحتاج مورد نیاز خود، آماده روزه‎داری در این ماه می‎شوند، همچنین خانه‎تکانی یکی از آداب و سنن اهل سنت در ماه رمضان است که به آن «اوی‎ تمییزادمق» اطلاق می‎شود که در بین اقوام ترکمن استان گلستان بسیار مرسوم است. براساس این رسم، زنان ترکمن با شست‎ و شوی فرش‎ها و زدودن گرد و غبار از خانه، آماده ماه مهمانی خدا می‎شوند و با تهیه مایحتاج غذایی و قربانی کردن به پیشواز این ماه می‎روند. همچنین اهل تشیع نیز در آستانه ماه مبارک رمضان با فراخوانی همگانی نسبت به غبارروبی مساجد اقدام و با آذین‎بندی و معطر کردن مسجد فضای معنوی را برای یک ماه روزه‎داری مهیا می کنند. ختم گروهی قرآن کریم در ماه مبارک رمضان یکی از آداب و سنتی است که در جای‎جای استان گلستان و میهن عزیز اسلامی ما برگزار می‎شود. از دیگر آداب و سنن ترکمن‎های استان گلستان سنتی تحت عنوان «گپ قوشماق» است که در این رسم ریش‎سفیدان ترکمن وظیفه آشتی دادن و اتمام اختلاف‎ها بین خانواده‎ها را در ابتدای این ماه دنبال می‎کنند تا هر کینه و کدورتی از بین برود. «قدرگیجسی» از دیگر آداب و سنن اهل سنت استان گلستان است که در شب‎های ۲۱ الی ۲۷ ماه رمضان برگزار می‎شود، در این شب‎ها ترکمن‎ها از نماز عشاء تا نماز تراویح دو رکعت نماز شب قدر می‎خوانند. همچنین نماز تراویح اهمیت خاصی در بین اهل سنت استان گلستان دارد، این نماز ۲۰ رکعتی است که مردم ترکمن استان گلستان در طول ایام ضیافت الهی ماه رمضان با حضور در مساجد به آن می‎پردازند و در قالب ۱۰ نماز دو رکعتی پس از اقامه نماز عشاء به جماعت خوانده می‎شود و در فاصله چهار رکعت دعای مخصوص آن قرائت می‎شود. *از سحرخوانی تا پیوستن جگرکی‎های سیار به خاطره‎ها محقق و تاریخ‎نگار گلستانی در این باره اظهار کرد: پیشرفته‎شدن تکنولوژی ارتباطات اعم از تلفن همراه، شبکه‎های تلویزیونی، رادیو و ساعت و امثال آن در زندگی امروز ناخودآگاه بر فرهنگ و آداب و رسوم سنتی هر منطقه اثر گذاشته است که از جمله آثار این تکنولوژی پیشرفته دنیای مدرن روی مناسک ماه رمضان است. غلامرضا خارکوهی، سحرخوانی را یکی از رسوم گلستانی‎ها در محلات شهر و روستاهای استان گلستان برشمرد و افزود: بیدار کردن اهل محل و کوچه هنگام سحر توسط اهالی محل از دیگر رسوم مردم استان بود و براساس آن پیرمردی به درب منازل مسکونی می‎رفت و چراغ‎هایی که خاموش بود را برای سحری بیدار می‎کرد، معمولاً در هر کوچه‎ای یک فرد مسن و سحرخیز این کار را انجام می‎داد؛ البته این رسم در گذشته بیشتر مرسوم بود. وی بیان کرد: فرنی، تَرَک، پخت حلو به‎ویژه حلوا آردی و برنجی، حلیم، شیربرنج، شله زرد، مسقطی، آش و سوپ، نان و پنیر و سبزی و زولبیا و بامیه از جمله غذاهایی است که در سفره افطار بین گلستانی‎ها مرسوم است. محقق و تاریخ نگار گلستانی ادامه داد: همچنین «قَتلمه» نوعی نان است که در روغن پخته می‎شود و بعد از سرخ شدن روی آن خاکه قند می‎ریزند، همچنین نان شیرمال نیز در ماه رمضان در استان گلستان به‎ویژه در مناطق روستایی مرسوم است. خارکوهی با بیان اینکه مردم در لیالی قدر در مساجد جامع شهرها و روستاها و مصلاهای نماز جمعه به طور انبوه شرکت می‎کنند، متذکر شد: یکی از آیین گلستانی‎ها از جمله در گرگان در شب بیست‎وهفتم ماه مبارک رمضان خوردن کله‎پاچه است و آن را «کله‎پاچه ابن‎ملجم مرادی» قاتل حضرت امیرالمؤمنین(ع) می‎نامند و از شدت تنفری که نسبت به این شخص پست دارند و می‎خواهند برای همیشه ابن‎ملجم را به‎عنوان انسانی جنایتکار مورد نفرین قرار دهند کله‎پاچه می‎خوردند. وی با اشاره به رسم فراموش شده جگرکی‎های سیار در گرگان اشاره کرد و گفت: متأسفانه برنامه جگرخوری بعد از افطار در گرگان توسط یکی از شهرداران سابق گرگان برچیده شد و در حالی که سابقه جگرخوری در خیابان امام خمینی (ره) گرگان قدمت حدود ۶۰ ساله داشت و تا چند سال گذشته هم مرسوم بود اما فراموشی سپرده شد. محقق و تاریخ نگار گلستانی افزود: به‎دلیل اینکه جگرکی‎ها بعد از افطار تعطیل می‎شد از میدان «شهرداری» تا «مازندران» گرگان، جگرکی‎های سیار از اذان مغرب تا نیمه‎های شب وجود داشت و خانواده‎ها بعد از افطار برای تفریح در این مکان حضور می‎یافتند و جگر می‎خوردند و متأسفانه به‎جای آنکه جگرکی‎های سیار از لحاظ بهداشتی ساماندهی شوند اما به طور کلی جمع‎آوری و به فراموشی سپرده شد. خارکوهی از مسؤولان خواست تا جگرکی‎های سیار بعد از افطار در گرگان به‎عنوان یک آیین اجتماعی و سنتی دوباره فعال شود و تأکید کرد: خوب است شهرداری و دستگاه‎های دیگر برای فعال شدن دوباره این آیین دیرینه در گرگان اقدام کنند.

  • نویسنده : فاطمه رائیجی
  • منبع خبر : هفته‎نامه بازار کسب‎وکار